چراغ جادوی علاءالدین - دکتر طباطبایی

کسب پول برای اكثر انسان‌ها هدف اصلی­ است؛ زیرا گمان مي­برند که با پول می­توانند به هر آرزو و رویایی برسند. پول همان چراغ جادوی علاءالدین است که تمام خواسته­‌های ما را برآورده می­سازد، ولی گاه می­تواند بلای جان­مان ­شود و آن موقعی ا­­ست که پول را برای نفس پول بخواهیم. پول از عوامل مهم كاميابي ­به­ شمار مي­رود؛ مشروط به این­که بدانیم چگونه آن­را خرج کنیم. چه بسا افرادی­ که پول زیادی ندارند، ولي خیلی بهتر از پول­دارها زندگی می­كنند؛ چون راه استفاده­ درست و صحیح از آن­را مي­دانند، و از نظر جسمي و روحي هم سالم­ترند (نه اين­كه بگويم همه­ پول­دارها بدبخت‌­اند يا همه­ بي­پول‌ها خوش­بخت؛ قانون وضع نمي­كنیم – همه چيز نسبي ا­ست).

خیلی از اضطراب­‌های درونی و مشکلات اجتماعی ما حول این مسأله می­چرخد که پول مقیاس عدالت، مساوات و ارزش‌­های انسانی ا­ست. برخی از تحقیقات اقتصادی نشان می­دهد که حس سلامتی، با ثروت نسبی تعیین می­شود، تا ثروت واقعی. به­ عبارت دیگر، ما به ­این توجه نمی­کنیم که واقعاً چه­ قدر پول دراختیار داریم؛ بلکه بیش­تر پول‌­مان را نسبت به سایرین می‌سنجیم.

مشکل، پول نیست بلکه ما هستیم. به دلایل عمیق روان­شناختی، هنگام خرج کردن پول معمولاً خرید جنس را بر تجربه­ به­­ دست­آوردن، خودمان را بر دیگران و اشیا را بر آدم‌­ها ترجیح می­دهیم که البته هیچ­کدام از این­ كار­ها باعث افزایش خوشحالی نمی­شود. پول خرج کردن موقعی موجب خوشحالی می­گردد که چیزی (احساسی) از خود به ­­جا بگذارد. فکرکردن صرف درباره­ پول به هدف جمع ­کردن بیش­تر، انسان را منزوی و خودخواه کرده، و او را از خوش­بختي دور می­سازد.

تجارب اجتماعی به ­صورت خاطره در ضمیر ناخودآگاه انسان باقی می­مانند و در دراز مدت یادآوری اتفاقات یک سفر، موجب انبساط خاطر می­گردد؛ درحالی­که ذوق حاصل از خرید یک وسیله­ جدید (براي خانه يا…) تنها مدت کوتاهي باقی ا­ست. مردم به امور خیریه پول می­دهند؛ به تعطیلات می­روند و گه­ گاه دوستان­شان را به شام دعوت می­کنند، ولی به­ دست آوردن شادمانی تنها انگیزه­ ما نیست؛ بیش­تر انگیزه­ ما برای خرج کردن، حتا برای ضروریات­ زندگی مانند: پوشاک، خانه، خودرو و … ناشی از تمایل به نشان ­دادن قدرت خرید و ذائقه­ ماست؛ نباید این انگیزه را با شادمانی اشتباه بگیریم؛ چنين ميلي ناشی از نیاز انسان به رقابت با ديگران است.

فردی که دنبال پول باشد کمتر به مسایل اجتماعی فکر می­کند و سخت کوش­تر هم می­شود، اما منزوی‌تر. بیش­تر این قبیل افراد پول برای­شان همه چیز است و کمتر به دیگران کمک می­کنند، یا خودشان از پول بهره­ کافی نمی­برند. صحبت ­کردن درباره­ پول و خوش­بختی ضرورتاً به معنی مادی­گرایی نیست؛ این امر می­تواند راهی برای تفکر درباره­ موضوعات مهمی مانند: مصرف، رضایت، سرمایه­‌گذاری، ارزش، خوشی و… باشد.

شاید بتوان خرج کردن پول با دوستان را نوعی سرمایه‌­گذاری ناميد. هم­چنین اهدای پول به فردي نیازمند – به ادعای کسانی ­که آن­ کار را کرده‌­اند – از خرید یک ساعت گران­قيمت هیجان بخش­تر مي­باشد. خرج کردن پول آثاری واقعی دارد که از تبدیل آن به اجناس مادی سودمندتر است.

بسياري از زنان و مرداني كه به ثروت‌هاي بزرگ رسيده‌اند، با وجود همه­ كاميابي‌ها و امكانات رفاهي، هم‌چنان احساس پوچي مي‌كنند. شايد آنان در زندگي هدف درستي را دنبال نكرده‌اند؛ همواره با شتاب در حركت و تكاپو بوده‌اند یا با فشارهاي فراواني روبه‌رو شده، وقت اندكي براي زندگي­ در زمان حال صرف كرده‌­اند؛ در واقع توجه عمده­ اين گروه بر پول متمركز شده است و خوش­بختي را در مال‌اندوزي و ثروت و ماديات ديده، تصور مي‌كنند که با داشتن پول بيش­تر مي‌توانند بخت بلندتر و خوشی بيش­تري براي خود بيابند. بسياري از آنان چنان به كار معتاد مي‌شوند كه به ­طورکلی فرصت اندكي براي احساس شخصي و تجربه‌ كردن زندگي مي­يابند و شايد هرگز نتوانند خوش­بختي و عشق را به­ دست بياورند.

همه­ ما با درآمد حاصل از کار، زندگی خود را مي­چرخانیم و براي رسيدن به­ آرزوهای­مان پس ­انداز یا برای راحتی و خوش‌گذرانی آن­را خرج می­کنیم؛ خيلي از ما نیز سعی می‌نمايیم از راه‌های مختلف، درآمد بیش­تری به­ دست­ آوریم كه گاه به طمع­ ورزی می­‌افتیم. رابطه­ پیچیده‌ای بین پول و انسان وجود دارد و به ­سادگی نمی­توان منکر پول شد یا آن را از چرخه­ زندگی آدمی حذف­ کرد. اين نظريه­­ که پول عامل اصلی­ خوش­بختی ا­ست و هرکس پول‌دارتر، خوش­بخت‌تر، از بنیان غلط بوده و هیچ جامعه‌شناس و فیلسوفی آن­را قبول ندارد، ولی آن­چه مسلم است رابطه­ ضعیفی بین پول و شادكامي وجود دارد؛ یعنی به هرحال پول می­تواند در شرایطی به ایجاد و بروز شادي کمک کند.

وجود پول و مصرف آن در امور خیریه نه تنها باعث شادمانی عده­ زیادی می­شود بلکه ثابت شده خود اشخاص نیکوکار را هم سرشار از شادی می­کند. در پژوهش­‌های دانشمندان مشخص شده پولی که صرف: مسافرت، غذا خوردن با دوستان، برگزاری مهمانی، هدیه­ دادن، رفتن به سینما یا خوردن شام و… می­شود، بیش­تر از خرید اجناس مادی موجب شادمانی می­گردد و در­کل تجاربی که ذات اجتماعی دارند، بیش از هر کالایی برای انسان شادمانی می­آفرینند.

               «آن‌چه در جیب دارم را به بهای یک لبخند می‌بخشم»